Veel mensen die in Nederland asiel aanvragen, melden zich eerst bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Daar worden zij geregistreerd en begint doorgaans de officiële asielprocedure. Verschillende organisaties zijn bij dit proces betrokken. De Immigratie- en Naturalisatiedienst, beter bekend als de IND, onderzoekt bijvoorbeeld of iemand volgens de geldende regels recht heeft op bescherming in Nederland.

Tijdens de behandeling van een aanvraag kan een asielzoeker onder bepaalde voorwaarden gebruikmaken van opvang. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers, het COA, is verantwoordelijk voor het organiseren van deze opvang. Maar wat wordt er precies geregeld en welke voorzieningen ontvangt iemand? De ondersteuning bestaat voornamelijk uit noodzakelijke basisvoorzieningen, medische zorg en soms een financiële toelage.

Een veilige plek om te verblijven

Asielzoekers die recht hebben op opvang, krijgen tijdelijk onderdak op een opvanglocatie. Dat kan een regulier asielzoekerscentrum zijn, maar bij drukte worden soms ook tijdelijke opvanglocaties gebruikt. De vorm en kwaliteit van de huisvesting kunnen daardoor per locatie verschillen.

Op een opvanglocatie worden meestal meerdere voorzieningen gedeeld. Denk aan keukens, sanitaire ruimtes en gemeenschappelijke woonruimtes. Gezinnen verblijven waar mogelijk samen. Alleenstaande volwassenen delen vaak een kamer of woonruimte met andere bewoners.

De opvang is bedoeld als tijdelijke verblijfplaats zolang de asielprocedure loopt. Bewoners moeten zich houden aan de huisregels van de locatie en aan afspraken over veiligheid, hygiëne en overlast.

Eten en persoonlijke verzorging

Naast onderdak worden noodzakelijke dagelijkse voorzieningen geregeld. Afhankelijk van de opvanglocatie krijgen bewoners maaltijden aangeboden of ontvangen zij geld waarmee ze zelf boodschappen kunnen doen.

Ook kunnen basisproducten voor persoonlijke verzorging beschikbaar worden gesteld. Het gaat bijvoorbeeld om zeep, shampoo, een tandenborstel, tandpasta en andere noodzakelijke hygiëneproducten. Mensen die zonder voldoende kleding of andere essentiële spullen aankomen, kunnen in sommige gevallen aanvullende ondersteuning krijgen.

Welke producten precies worden verstrekt, hangt af van de persoonlijke situatie en de voorzieningen op de opvanglocatie. Het uitgangspunt is dat bewoners toegang hebben tot de belangrijkste spullen die nodig zijn voor een verantwoord dagelijks bestaan.

Wekelijks leefgeld

Veel asielzoekers hebben bij aankomst weinig of geen eigen inkomen. Daarom kunnen bewoners van een COA-locatie een wekelijkse financiële toelage ontvangen. Dit wordt vaak leefgeld genoemd.

Het bedrag is onder meer afhankelijk van de woonsituatie en de manier waarop het eten is geregeld. Iemand die alle maaltijden op de opvanglocatie ontvangt, krijgt doorgaans een andere vergoeding dan iemand die zelf boodschappen moet doen en koken.

Het leefgeld is bedoeld voor kleine persoonlijke uitgaven. Denk aan kleding, telefoon­kosten, vervoer dat niet afzonderlijk wordt vergoed en andere dagelijkse benodigdheden. Het is geen salaris en ook geen volledige bijstandsuitkering. De exacte bedragen en voorwaarden kunnen veranderen en verschillen per situatie.

Vergoeding van noodzakelijke kosten

Naast het gewone leefgeld kan het COA in bepaalde gevallen noodzakelijke extra kosten vergoeden. Hiervoor gelden voorwaarden. Een bewoner kan dus niet automatisch iedere gemaakte uitgave declareren.

Het kan bijvoorbeeld gaan om reiskosten die direct verband houden met de asielprocedure. Asielzoekers moeten soms naar een gesprek met de IND, een advocaat, een rechtbank, een arts of een andere betrokken organisatie reizen.

Ook reizen voor noodzakelijke medische afspraken of onderwijs kunnen onder voorwaarden worden vergoed. Meestal moet vooraf duidelijk zijn dat de reis noodzakelijk is. Bewoners krijgen op de opvanglocatie informatie over de regels en de manier waarop zij een vergoeding kunnen aanvragen.

Medische zorg tijdens de opvang

Asielzoekers in de COA-opvang hebben toegang tot noodzakelijke medische zorg. Daarvoor bestaat een aparte zorgregeling. Bewoners kunnen onder meer terecht voor huisartsenzorg, noodzakelijke medicijnen en andere medische behandelingen die onder de regeling vallen.

Omdat asielzoekers doorgaans weinig financiële middelen hebben, werkt de betaling anders dan bij de reguliere Nederlandse zorgverzekering. Zij betalen binnen de opvangregeling meestal geen eigen risico zoals veel Nederlandse verzekerden dat kennen.

Op opvanglocaties is informatie beschikbaar over het maken van een afspraak. Bij spoedeisende situaties kan uiteraard direct medische hulp worden ingeschakeld. Ook voor psychische klachten en begeleiding zijn er mogelijkheden, al kunnen wachttijden en beschikbare voorzieningen per regio verschillen.

Onderwijs en begeleiding

Kinderen die in Nederland verblijven, hebben recht op onderwijs. Voor kinderen in de asielopvang wordt daarom gezocht naar een passende school of speciale onderwijsvoorziening. Zij krijgen vaak eerst extra ondersteuning bij het leren van de Nederlandse taal.

Volwassen bewoners ontvangen begeleiding en informatie over de asielprocedure, hun rechten en hun verplichtingen. Ook kunnen zij deelnemen aan activiteiten, taallessen of programma’s die gericht zijn op voorbereiding op hun mogelijke toekomst in Nederland of terugkeer naar het land van herkomst.

Wat verandert er na een verblijfsvergunning?

Wanneer een asielzoeker een verblijfsvergunning krijgt, wordt diegene statushouder. Vanaf dat moment verandert de situatie. Een statushouder wordt gekoppeld aan een gemeente en moet uiteindelijk zelfstandig gaan wonen.

Na verhuizing naar een eigen woning moet de statushouder veel zaken zelf regelen. Daaronder vallen een reguliere zorgverzekering, vaste lasten, energie, boodschappen en gemeentelijke inschrijving. Afhankelijk van inkomen en persoonlijke omstandigheden kan iemand gebruikmaken van dezelfde toeslagen en sociale voorzieningen als andere inwoners die aan de voorwaarden voldoen.

De opvangvoorzieningen voor asielzoekers zijn daarmee vooral gericht op de periode waarin de aanvraag nog wordt behandeld. Het gaat om tijdelijke basiszorg en ondersteuning, niet om onbeperkte financiële voordelen. De precieze hulp verschilt per persoon, opvanglocatie en fase van de procedure.